A-10 Thunderbolt II: İran'daki Son Görevler

Yazan: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Son zamanlarda Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail, İran'a yönelik yoğun saldırılar düzenlemekte. Bu saldırılara yanıt olarak İran, Orta Doğu'daki ABD üslerini ve İsrail'i füze ve drone sistemleriyle hedef alıyor. Açık kaynaklardan edinilen bilgilere göre, ABD'nin İran'a karşı operasyonlarında F-15, F-35 ve F-18 gibi savaş uçakları kullanılıyor. Ancak, bu saldırılarda uzun süredir arka planda kalan ve aslında savaşın başından beri aktif rol oynayan bir uçak yeniden gündeme geldi: A-10 Thunderbolt II yakın hava desteği uçağı. Temelde bir tank avcısı olarak bilinen ve yıllardır emekli edilmek istenen A-10 uçakları, ABD'nin Irak ve Hürmüz Boğazı'nda İran'a karşı yürüttüğü operasyonlarda önemli bir rol üstlenmeye başladı. A-10'un savaş bölgesindeki faaliyetlerinin artması üzerine, Amerikan kamuoyunda bu uçakların hizmet dışı bırakılmaması yönünde çağrılar yükseliyor. Uzmanlar, "önce silah sonra uçak" mantığıyla tasarlanan A-10'un, 1980'lerden beri benzer bir döngü yaşadığını belirtiyor. ABD ordusunun, 2030 yılına kadar tüm A-10 uçaklarını emekli etme planları bulunsa da, İran'daki gelişmelerin ardından A-10 için bu "emeklilik döngüsü" yeniden aktif hale gelebilir.

A-10 "Thunderbolt II" ya da daha bilinen adıyla "Warthog" (yaban domuzu), 1970'li yıllarda ABD'nin yakın hava desteği ihtiyacını karşılamak üzere tasarlandı. O yıllar, Soğuk Savaş dönemiydi ve ABD ordusu, Sovyetler Birliği'nin devasa zırhlı kuvvetlerine karşı tankları havadan imha ederek kara üstünlüğü sağlamak istiyordu. Vietnam Savaşı'ndan edinilen deneyimler ışığında, ana silahı yüksek ateş gücüne sahip olan ve dakikada 4 bin mermiye kadar ateş edebilen 30 mm'lik döner top olan bir uçak istendi. Bu gereksinimler, uçağın maliyet etkin bir çözüm olabilmesi için önemliydi.

SOĞUK SAVAŞ BİTİNCE GÖZDEN DÜŞTÜ

ABD ordusunun yakın hava desteği uçağı seçimi için açtığı ihaleye Hughes, Philco-Ford, General American Transportation ve General Electric şirketleri katıldı. Yapılan testlerde finale General Electric ve Philco-Ford şirketleri kaldı ve kazanan General Electric'in GAU-8/A Avenger topu oldu. Projenin silah seçiminin ardından, bu silahın hangi uçak gövdesine yerleştirileceğine yönelik yarışma başladı. Fairchild Republic (YA-10) ve Northrop (YA-9) prototiplerinin yarıştığı ihalede kazanan YA-10 oldu. İlk uçuşunu 1972 yılında gerçekleştiren YA-10, 1976'da ABD ordusunda A-10 adıyla hizmete girdi.

A-10, ana silahı olan GAU-8/A Avenger adlı, dakikada 3 bin 900 mermi ateşleyen 30 mm'lik yedi namlulu Gatling topunun etrafında inşa edildi. Tank avcısı olarak adlandırılan topun kendisi yaklaşık 280 kilogram ağırlığındaydı ve mühimmatla birlikte bu ağırlık bin 800 kilograma kadar çıkıyordu. Mühendisler, uçağın iniş takımını GAU-8/A topuna yer açabilmek için sağa doğru kaydırmıştı. Uçak, pilotun etrafını saran bir zırh korumasına sahipti. A-10, önce silah, sonra uçak mantığıyla tasarlanmıştı ve birçok kişi için silahı olan bir uçak değil, uçağı olan bir silah olarak kabul ediliyordu. Ancak Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla askerî bütçelerde büyük kesintiler meydana geldi. Bu dönemde, tek görevli uçaklar yerine çok rollü savaş uçakları tercih edilmeye başlandı ve A-10'un hizmet dışı bırakılması yönünde tartışmalar başladı. Tam da bu tartışmalar sırasında, Orta Doğu'da etkisini hâlâ hissettiren bir olay gerçekleşti: Saddam Hüseyin liderliğindeki Irak, Kuveyt'i işgal etti ve ABD bu işgale karşı sert bir müdahaleye hazırlanıyordu.

Saddam'ın Kuveyt'i işgal etmesinin ardından, ABD öncülüğündeki koalisyon güçleri, Irak'ı Kuveyt'ten çıkarmak için geniş çaplı bir saldırı başlattı. "Çöl Fırtınası Operasyonu" olarak bilinen ve tarihe Birinci Körfez Savaşı olarak geçen bu harekat sırasında A-10 uçakları aktif rol aldı. Yaklaşık 8 bin 100 sorti yapan A-10'lar, Irak ordusuna ait 900'den fazla tank, 2 binden fazla askeri araç ve yaklaşık 1.200 topçu sistemini imha etti. Sayıca az olan A-10 filosu, Irak ordusunun imhasında önemli bir görev üstlendi ve gösterdiği başarı nedeniyle hizmet dışı bırakılmaktan kurtuldu.

"EMEKLİLİK DÖNGÜSÜ"NE GİRDİ

1990'ların ortasında, ABD Hava Kuvvetleri, A-10 uçaklarını hizmetten çekmek için tekrar planlama yapmaya başladı. Ancak, Balkanlar'da yaşanan karışıklıklar nedeniyle, A-10'lar bölgede yeniden görevlendirildi. Balkanlar'a konuşlandırılan uçaklar, Bosna ve Kosova'da yakın hava desteği ve ileri hava kontrolü sağladı. 2001 yılına gelindiğinde A-10'un kaderi, Orta Doğu'nunki gibi değişti. 11 Eylül saldırıları sonrasında ABD, Afganistan ve Irak'a geniş çaplı bir işgale başladı ve A-10 uçakları, kara birliklerini desteklemek için önemli bir rol oynadı. Emekli edilmek istenen A-10'lar, bir anda kara birliklerinin favorisi haline geldi ve her çatışmada yakın hava desteği sağlaması için talep edilmeye başlandı. Bu döngü, 2010'lu yıllara kadar devam etti.

2014 yılında ABD Hava Kuvvetleri, A-10 uçaklarını bir kez daha emekli etmek ve bu uçaklardan doğacak maliyeti F-35 uçakları için kullanmak istedi. Ancak, A-10 uçakları Suriye, Irak ve Afganistan'da görev yapmaya devam etti ve ordu uçakların performansından memnundu. Bu nedenle, hizmet dışı bırakılmak istenen uçaklar modernizasyon programına alındı ve bir kez daha emekli edilmekten kurtuldu. 2021 yılında ABD Hava Kuvvetleri'nin A-10'ları hizmetten çıkarma planı yine kongre tarafından engellendi, ancak 2024 yılında A-10 tanıtım filosu son gösteri uçuşunu yaptı. Aynı yıl 42 uçak hizmetten çekildi ve 2025 yılı için 56 uçağın daha hizmetten çıkarılması planlandı. 2026'da kalan son 162 A-10'un da hizmet dışı bırakılması hedefleniyor.

2020 yılından sonra, hizmet dışı bırakılan uçakların bir kısmının Ürdün ve Ukrayna'ya devredilmesi gündeme geldi, ancak bu adımlar atılmadı. ABD ordusu, hâlâ hizmette olan uçakları insansız hava ve deniz araçlarıyla kullanmak için çeşitli eğitim ve test faaliyetleri düzenledi.

A-10 DÖNGÜSÜ GERİ Mİ DÖNÜYOR?

ABD Hava Kuvvetleri'nin, A-10 uçaklarını hizmetten çekmeye başlamasıyla ilgili son tartışmalar, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla yeniden alevlendi. A-10 uçakları, 28 Şubat'tan bu yana geçen süre zarfında F-15, F-35 ve F-18 uçaklarının gölgesinde kalmış olsa da, savaşın Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş güvenliğini tehlikeye sokmasıyla tekrar dikkat çekti. ABD Genelkurmay Başkanı General Dan Caine, Pentagon'da düzenlediği basın toplantısında, "A-10 Warthog şu anda çatışmalara katılıyor ve Hürmüz Boğazı'nda İran'a ait hızlı saldırı botlarını avlayıp imha ediyor." dedi ve uçakların sürekli göreve hazır olduğunu vurguladı.

ABD merkezli Defence One adlı haber sitesine konuşan Washington merkezli düşünce kuruluşu Stimson Center’ın kıdemli araştırmacısı ve ulusal güvenlik reform programı direktörü Dan Grazier, A-10 uçaklarının İran'a yönelik saldırılara katılmasının bir uyarı olduğunu belirterek, bu uçakların hizmette kalmaya devam etmesi gerektiğini söyledi. Grazier, A-10 uçaklarının maliyet etkin çözümler sunduğunu belirterek, "F-35, ulusal güvenlik yapısının orta yaş krizine girip Ferrari satın alması gibiydi. A-10 ise, yedek parça bulabildiğiniz sürece düzenli bakımla hizmet vermeye devam edecek olan o eski, güvenilir bir kamyonete benziyor." dedi.

ABD ordusunun yaklaşık 50 yıldır kullandığı A-10 "Warthog" uçakları, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki muharebe görevlerine halen devam ediyor. Hizmetten çıkarılmaya başlanan uçaklara dair alınmış yeni bir karar yok ve İran'a yönelik operasyonlar, Warthog'un tarihindeki son büyük muharebe görevlerinden biri olabilir. Gelecekte bu uçakların akıbetinin ne olacağını ise zaman gösterecek.