Antarktika'da Çok Disiplinli Ekosistem Araştırmaları İlerleiyor

Antarktika

Türkiye'nin 10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi, Cumhurbaşkanlığı'nın desteği ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın öncülüğünde, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) Kutup Araştırmaları Enstitüsü'nün koordinasyonunda sürüyor.

Bu seferde, Türk bilim insanları Antarktika'nın göl ve deniz ekosistemlerini kapsamlı bir biçimde araştırdılar.

Periglasiyal göllerin geçmiş iklim arşivlerinden, denizlerdeki olası toksik plankton türlerine, kalıcı organik kirleticilerin taşınımından göl sedimanlarındaki mikrobiyal çeşitliliğe kadar uzanan çalışmalar, bölgenin sucul ekosisteminin hafızasını su yüzüne çıkarmayı hedefliyor.

Toplanan veriler, geçmiş iklim kayıtlarını ve gelecekteki çevresel riskleri ortaya çıkarmayı amaçlıyor.

Seferin katılımcılarından Gebze Teknik Üniversitesi Yer ve Deniz Bilimleri Enstitüsü'nden Dr. Öğretim Üyesi Meltem Çelen, Antarktika'daki çalışmalarının organik kirleticiler üzerinde yoğunlaştığını belirterek, "Kalıcı organik kirleticiler havada, suda ve karada birikebiliyor. Bu kirleticilerin Antarktika'ya kadar ulaşması üzücü. Hangi kaynaklardan buraya geldiğini araştırmak için bir proje yürütüyoruz." dedi.

Çelen, Horseshoe Adası'nda hava, deniz suyu, karasal ve kıyı sedimentlerinden örnekler topladıklarını belirterek, "Bu örnekleri Türkiye'ye döndüğümüzde analiz edeceğiz ve kirleticilerin yerel kaynaklardan mı yoksa uzak taşınım yoluyla mı ulaştığını belirlemeye çalışacağız." dedi.

Kalıcı organik kirleticilerin sürekli izlenmesinin önemine dikkat çeken Çelen, "Umarım bu çalışmayla kirleticiler düzenli olarak izlenir ve kaynakları tespit edilerek gereken önlemler alınabilir. Antarktika maalesef bu kirleticilerin yutak alanı özelliği taşıyor. Bu yüzden aldığımız örneklerde bu kirleticileri tespit edebileceğimizi düşünüyoruz." şeklinde konuştu.

"Göllerin yaşam hikayesini materyaller üzerinden öğrenmeye çalışıyoruz"

Sefer katılımcılarından Marmara Üniversitesi'nden Doç. Dr. Atilla Karataş, okyanuslar, denizler ve göllerin dünyanın kara kutuları gibi olduğunu ifade etti.

Karataş, şu açıklamalarda bulundu:

"Özellikle Antarktika gibi dünyanın uzak bir bölgesinde bulunan ve bizim göllerimize göre daha genç olan, 'periglasiyal' olarak adlandırılan buzul çevresi göllerin tabanlarındaki tortullar, insanlığın henüz var olmadığı dönemlere ait izler saklıyor. Bu izole göl diplerindeki materyallerden aldığımız örnekler sayesinde polen, diatom ve mikroskobik canlı kalıntıları gibi materyalleri inceleyerek geçmişe dair bilgiler edinmeye, göllerin yaşam serüvenini anlamaya çalışıyoruz. Bu göllere bakarak bizim göllerimizin geçmişini, bizim göllerimize bakarak da buradaki göllerin geleceğini görme şansı elde ediyoruz."

Nüfus artışı, insan faaliyetleri ve tüketimin artmasıyla suya erişimin zorlaştığı günümüzde, su kaynaklarının korunmasına yönelik veri üretmeye çalıştıklarını belirten Doç. Dr. Karataş, sefer ekibinin uzmanlık alanları doğrultusunda Türkiye ve dünya için katkı sağlamayı hedeflediğini belirtti.

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nden Dr. Öğretim Üyesi Ayşegül Feray Gökdere ise Antarktika'daki çalışmalarının iklim değişikliğinin paleoiklim boyutunu incelemek olduğunu belirterek, "Bu nedenle göllerde dip çamuru örnekleri topluyoruz. Sediman karotları alarak geçmiş iklim değişikliklerini inceleyerek hem geçmişi anlamaya hem de geleceğe yönelik modellemeler yapmaya çalışıyoruz." dedi.

Gökdere, Antarktika'da bu çalışmayı yapmaktan büyük mutluluk duyduğunu ifade ederek, "Çünkü birçok veriyi karşılaştırabileceğimiz uzun bir zaman diliminden paleoiklim verileri elde edebileceğimizi düşünüyoruz. Örnekleri karotiyer ve gravite karotiyer ile aldık. Serbest düşme yöntemini kullandık. Cihaz taşınması mümkün olmayan bir noktada tamamen bilek gücüyle, hocalarımızın ve katılımcıların yardımıyla örnekleri topladık. Amacımıza ulaşmanın mutluluğunu yaşıyorum." şeklinde konuştu.

"Yeni moleküller ve türlerin keşfi için önemli bir envanter oluşturacak veriler"

Sefer katılımcılarından TÜBİTAK MAM Deniz Araştırmaları ve Teknoloji Araştırma Grubu'ndan araştırmacı Dr. Hicret Aslı Yalçın, Horseshoe Adası'ndaki dört gölden sediman örnekleri aldığını belirtti.

Yalçın, bu sediman örneklerini göl ekosistemindeki biyoçeşitliliği tespit etmek ve bazı metadinamik araştırmalar yapmak için kullanacaklarını ifade ederek, "Elimizde 2023, 2024 ve 2025 yıllarına ait sediman örnekleri de mevcut. Bu yıl 2026 örneklerini de aldık. İzleme amacıyla bu projeyi tamamlamayı hedefliyoruz." dedi.

Toplanan verilerle karşılaştırmalı analizler yapacaklarını belirten Yalçın, "Ayrıca suyun fizikokimyasal özelliklerine dair parametreleri de topladığımız için ilişkilendirme analizleri yapmayı planlıyoruz. Bu projeden elde edeceğimiz veriler, yeni moleküllerin ve türlerin keşfi için önemli bir envanter oluşturacak. Antarktika'da çevresel DNA çalışmaları oldukça yeni. Türk araştırmacılar olarak literatürde iz bırakmak istiyoruz. Ülkemize de büyük katkılar yapmayı umuyoruz." dedi.

İstanbul Teknik Üniversitesi Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'nden Yüksek Lisans Öğrencisi Beyza Doruk da proje kapsamında Antarktika'ya gelerek Batı Antarktika'daki Horseshoe Adası çevresinde su örneklemeleri yaptıklarını belirtti.

Doruk, "Projemiz çerçevesinde oşinografik parametrelerle birlikte deniz suyu ve plankton kepçesi ile örnekler topladık. Bu örneklerle plankton türlerini tanımlamayı ve bu türlerin potansiyel olarak zararlı ya da toksin üretme kapasitelerini belirlemeyi hedefliyoruz." dedi.

Türkiye'ye döndükten sonra topladıkları örneklerin toksin analizlerini gerçekleştireceklerini vurgulayan Doruk, "Ayrıca tek hücre izolasyonu yaparak suş elde etmeyi hedefliyoruz. Elde ettiğimiz suşlarla sıcaklık ve tuzluluk gibi çevresel değişkenlerin türler üzerindeki etkilerini inceleyeceğiz. Böylece bu türlerin iklim değişikliğine karşı olası tepkilerini gözlemlemiş olacağız. Projemiz kapsamında Horseshoe Adası çevresindeki potansiyel zararlı ve toksik türler hakkında veri seti oluşturmayı amaçlıyoruz." diye konuştu.

Abonelik için lütfen iletişime geçiniz.