Böbrek Nakli: Sağlıklı Bir Geleceğe Adım

DİDEM SEYMEN - Böbrekler, vücudun hayati organları arasında yer alır ve sağlığımızı korumak için kritik görevler üstlenir. Zararlı atıkları kandan filtreleyerek vücuttan uzaklaştıran böbrekler, aynı zamanda sıvı ve mineral dengesini düzenler ve tansiyonun kontrolünde önemli rol oynar. Ancak, böbrek hastalıkları genellikle belirti vermeden ilerler ve bu durum erken teşhisin önemini artırır. İSTÜN Şişli Kolan International Hospital ve Bayrampaşa Kolan Hastanesi Organ Nakli Merkezi Başkanı, Nefroloji Uzmanı Prof. Dr. Murat Tuncer, toplumda böbrek hastalıklarının sanılandan daha yaygın olduğunu belirterek, erken tanının önemine dikkat çekiyor.

Son yıllarda böbrek hastalıklarında artış gözlemleniyor. Prof. Dr. Murat Tuncer, bu artışın temel nedenleri arasında diyabet ve hipertansiyonun daha yaygın hale gelmesini gösteriyor. Tıptaki ilerlemeler, bu hastalıklara sahip kişilerin daha uzun yaşamalarını sağlarken, böbrek hastalıklarının yaygınlaşmasına da zemin hazırlıyor. Türk Nefroloji Derneği ve Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre, Türkiye'de her 7 yetişkinden biri kronik böbrek hastası. Tuncer, böbrek fonksiyonlarının dakikada 20 mililitrenin altına düşmesi durumunda, bu kişilerin organ nakli adayı olduğunu, 10 mililitrenin altına düşenlerde ise diyalizin gündeme geldiğini ifade ediyor.

Böbrek hastalıklarının erken aşamada tespit edilmesi büyük önem taşıyor. Tuncer, buna yönelik pahalı testlere gerek olmadığını, düzenli sağlık kontrolleri sırasında yapılan basit kan ve idrar testlerinin böbrek sağlığı hakkında önemli bilgiler sağladığını belirtiyor. Özellikle, serum kreatinin testi ve tam idrar tahlilinin erken teşhis için kritik olduğunu vurguluyor.

“Nakledilen böbreğin süresi sınırsız”

Toplumda nakledilen böbreğin ömrünün 5–10 yıl olduğu yönünde yanlış bir inanç bulunduğunu belirten Tuncer, bu bilginin doğru olmadığını söylüyor. Hastaların ilaçlarını düzenli kullanmaları ve kontrollerini aksatmamaları durumunda, nakledilen böbreğin hastanın yaşamı boyunca sorunsuz çalışabileceğini ifade ediyor. Uygun koşullar sağlandığında, bir kişinin birden fazla kez böbrek nakli olması da mümkündür. Hatta, kendi ekiplerinden beşinci kez böbrek nakli yapılan hastaları olduğunu belirtiyor.

Normal yaşama dönüş mümkün

Uzmanlar, başarılı bir böbrek naklinden sonra hastaların büyük ölçüde normal yaşamlarına dönebildiğini söylüyor. Çalışmak, seyahat etmek, spor yapmak ve günlük aktiviteleri sürdürmek mümkün hale geliyor. Prof. Dr. Murat Tuncer, nakil hastalarını düzenli egzersiz yapmaları konusunda teşvik ettiklerini belirterek, yürüyüş, pilates ve aerobik gibi egzersizlerin hem fiziksel hem de psikolojik açıdan faydalı olduğunu vurguluyor. Futbol, basketbol, kayak ve atletizm gibi birçok sporun yapılabileceğini, ancak bungee jumping gibi aşırı adrenalin içeren sporları önermediklerini belirtiyor.

Böbrekleri yıpratan 6 alışkanlık

Prof. Dr. Murat Tuncer, günlük yaşamda farkında olmadan yapılan bazı davranışların böbreklere ciddi zarar verdiğine dikkat çekiyor. İşte böbrek sağlığını tehdit eden 6 önemli alışkanlık:

1. Yeterince su içmemek: Su, böbreklerin sağlıklı çalışması için hayati öneme sahiptir. Vücut susuz kaldığında ilk alarm veren organlardan biri böbreklerdir. Sağlıklı bir bireyin günde ortalama 1,5–2 litre su tüketmesi gerekiyor.

2. İdrarı uzun süre tutmak: Çeşitli nedenlerle birçok kişi idrarını uzun süre tutabiliyor. Bu alışkanlık, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına, mesane sorunlarına ve zamanla böbrek hasarına yol açabiliyor. Sağlıklı bir bireyin günde ortalama 4–6 kez idrara çıkması normal kabul ediliyor.

3. Aşırı tuz tüketimi: Sağlıklı bir kişi için günlük 4 gram tuz tüketimi yeterlidir. Aşırı tuz tüketimi, kan basıncını yükselterek hem kalp hem de böbrek hastalıklarını tetikleyebiliyor.

4. Bilinçsiz ilaç kullanımı: Doktor önerisi olmadan kullanılan antibiyotikler ve özellikle bazı ağrı kesiciler, böbrekler üzerinde ciddi yük oluşturabiliyor.

5. Aşırı protein tüketimi: Kontrolsüz şekilde tüketilen yüksek proteinli diyetler ve spor amaçlı kullanılan protein takviyeleri, böbrekleri zorlayabiliyor.

6. Tansiyonu kontrol altında tutmamak: Yüksek tansiyon, yalnızca kalbi değil böbrekleri de etkiliyor. Uzmanlara göre, uzun süre kontrolsüz seyreden tansiyon, böbrek damarlarında hasara yol açarak böbrek yetmezliğine neden olabiliyor.

“Sigara kesinlikle yasak”

Böbrek nakli olan hastalar için en önemli risk faktörlerinden biri sigaradır. Tuncer, “Bir organ nakli hastasından kesinlikle yapmamasını istediğimiz tek şey sigara kullanımıdır. Sigara, organ nakli hastalarında kalp krizi riskini genel topluma göre ciddi oranda artırır” diyor.

Evcil hayvanlar nakil hastalarına faydalı

Nakil hastalarının yaşamlarının gereksiz korkularla sınırlandırılmaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Murat Tuncer, evcil hayvan sahipliğinin psikolojik açıdan önemli katkılar sağlayabileceğini ifade ediyor. Nakil hastalarının çoğunun evcil hayvan besleyebileceğini, sadece güvercin beslenmesini önermediklerini belirtiyor. “Elimde olsa tüm hastalarıma barınaklardan sevgi bekleyen birer dost hediye ederim” diyen Tuncer, yapılan araştırmaların evcil hayvan sahibi kişilerin daha mutlu ve daha uzun yaşadığını gösterdiğini ifade ediyor.