İran'ın En Etkili Lideri: Ali Hamaney

İran ile ABD arasındaki nükleer görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, ABD, İsrail'in başlattığı saldırılarla İran'ın stratejik noktalarını hedef almaya başladı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın açıklamalarının hemen ardından, İran'ın dini lideri Ali Hamaney dahil birçok üst düzey yetkilinin öldürüldüğü, İran yetkilileri tarafından doğrulandı.

ALİ HAMANEY KİMDİR?

Tam adı Seyyid Ali Hüseyni Hamaney olan İran'ın lideri, 19 Nisan 1939'da Meşhed'de dünyaya geldi. Sekiz çocuklu, dindar ve mütevazı bir ailenin ikinci çocuğu olarak yetişti. Ailesi, köken olarak Doğu Azerbaycan'daki Hamane kasabasına dayanıyordu.

Küçük yaşta Kur’an eğitimi aldı ve gençlik döneminde Meşhed ve Kum’da medrese eğitimi gördü. İslam hukuku ve Şii teolojisi konularında ilerleyerek üst düzey dini otorite haline geldi. Dini kimliği, genç yaşlardan itibaren siyasi mücadeleyle iç içe geçti.

ŞAH'A KARŞI DİRENİŞ YILLARI

1960'lı yıllardan itibaren İran'ın Batı yanlısı monarşisine karşı muhalefet hareketlerinde aktif olarak yer aldı. 1963'te başlayan protesto dalgasında önemli figürlerden biri oldu.

1963-1977 yılları arasında altı kez tutuklandı, işkence gördü ve sürgüne gönderildi. Vaazları ve hitabet gücü sayesinde Şah karşıtı çevrelerde tanınır hale geldi. 1979'daki İran İslam Devrimi'nin ardından, devrimin lideri Ruhullah Humeyni’nin yakın çevresinde yer aldı ve Devrim Konseyi üyesi oldu.

SUİKAST GİRİŞİMİ VE SİMGESİ

27 Haziran 1981'de Tahran'da bir camide konuşma yaparken düzenlenen bombalı saldırıdan ciddi şekilde yaralı olarak kurtuldu. Sağ kolu felç kalan Hamaney, bu olaydan sonra rejim içinde sembolik bir figüre dönüştü ve “yaşayan şehit” olarak anıldı.

CUMHURBAŞKANLIĞINDAN DİNİ LİDERLİĞE

1981 yılında İran'ın üçüncü cumhurbaşkanı seçilen Hamaney, 1989'a kadar bu görevde kaldı. Bu süreçte İran-Irak Savaşı’nın son dönemlerinde devlet yönetiminin merkezinde yer aldı.

1989'da Humeyni'nin ölümünün ardından Uzmanlar Meclisi tarafından İran'ın ikinci Dini Lideri seçildi. Anayasa gereği, Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı, yargı erkini atama yetkisi ve devlet televizyonu gibi birçok önemli kurum üzerinde nihai söz hakkına sahip oldu.

Cumhurbaşkanları ve parlamentolar değişse de Hamaney, sistemin en üst karar vericisi olarak kalmaya devam etti.

SERT DIŞ POLİTİKA

Hamaney’in dış politikası, özellikle ABD ve İsrail karşıtlığı üzerine inşa edilmiştir. ABD'yi sık sık “Büyük Şeytan” olarak nitelendirmiş ve Washington ile kapsamlı bir normalleşmeye mesafeli yaklaşmıştır.

Rusya ve Çin ile stratejik ilişkiler, onun döneminde güçlenmiş; Hizbullah, Hamas ve Husiler gibi bölgesel aktörlere destek verilerek İran’ın Ortadoğu’daki etkisi artırılmıştır. Bu strateji, Batı'da “Şii Hilali” olarak adlandırılan jeopolitik etkinin temel unsurlarından biri olarak görülmüştür.

Adı Almanya’daki Mykonos davası gibi uluslararası krizlerde de geçmiştir. Ancak İran içinde rejimin sürekliliğinin sembolü olarak sunulmuştur.