Mimar Sinan: Osmanlı Mimarisinin Dehası

Osmanlı İmparatorluğu'nun geniş topraklarında bıraktığı eserlerle adını tarihe yazdıran Mimar Sinan, aradan geçen asırlara rağmen yapıtları ve mühendislik ustalığıyla hayranlık toplamaya devam ediyor.

AA muhabirinin "Mimar Sinan'ı Anma ve Mimarlar Günü" çerçevesinde hazırladığı bilgilere göre, Sinan, 1490'da Kayseri'nin Ağırnas köyünde doğdu ve Yavuz Sultan Selim döneminde devşirme olarak İstanbul'a getirildi.

1516'da Yavuz Sultan Selim ile Mısır seferine katılan Sinan, burada Selçuklu ve Safevi dönemi yapılarının yanı sıra antik yapıları inceleme fırsatı bularak, mimari ve şehir planlaması konularında önemli birikimler edindi.

Kanuni Sultan Süleyman döneminde yeniçeri olan Sinan, 1521 Belgrad ve 1522 Rodos seferlerinde gösterdiği başarılarla dikkat çekti.

1534'te Irakeyn seferi sırasında Lütfi Paşa'nın emriyle Tatvan'da Van Gölü kıyısında üç kadırga inşa eden Sinan, bu gemileri silahlarla donatarak Safevi birliklerinin durumunu gözlemledi.

Kanuni Sultan Süleyman'ın birçok seferinde yanında bulunup görev yapan Sinan, asıl tutkusunun mimarlık olduğunu her fırsatta gösterdi.

1538'de Lütfi Paşa tarafından görevlendirilerek Kara Boğdan (Moldova) seferinde Prut Nehri üzerine 13 gün içinde bir köprü inşa eden Sinan, Kanuni'nin beğenisini kazanarak baş mimarlığa terfi etti.

Sinan, Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murat dönemlerinde toplam 49 yıl baş mimar olarak görev yaptı.

Yaklaşık yüz yıl süren yaşamının sonuna kadar aktif olarak çalışan Sinan, 1588'de İstanbul'da hayatını kaybetti. Süleymaniye Külliyesi'nin yanında, yukarıdan bakıldığında pergel şeklindeki türbesinde yatıyor.

Vakıf belgelerine göre, Mihri Hatun ile evli olan Sinan'ın üç çocuğu vardı. Kızları Neslihan ve Ümmühan, oğlu Mehmed ise Sinan hayattayken şehit oldu.

Baş mimarlık sürecinde yüzlerce esere imza atan Sinan, 82 cami, 52 mescit, 55 medrese, 7 darülkurra, 20 türbe, 17 imaret, 3 darüşşifa, 6 su yolu, 10 köprü, 20 kervansaray, 36 saray, 8 mahzen ve 48 hamam inşa etti.

Eserleri arasında cami, mescit ve külliyeler öne çıksa da Sinan, köprüler ve su kemerleri gibi farklı alanlarda da önemli yapılar ortaya koydu.

Sinan'ın mühendislik harikası Kırk Çeşme Su Tesisi ile İstanbul'a 55 kilometre öteden su getirildi. Bu tesisin önemli parçaları olan Uzun Kemer, Kırık Kemer ve Mağlova Kemeri, dünyada eşsiz mimari yapılar olarak kabul ediliyor.

Döneminin sanat dallarıyla da ilgilenen Sinan, eserlerinde 16. yüzyıl Osmanlı çini, hat, oymacılık ve süsleme sanatlarını kullandı.

Baş mimar olduğu dönemde inşa ettiği cami ve külliyelerin yanı sıra eski yapıların restorasyonu ile de ilgilendi.

1573'te Ayasofya Camisi'nin kubbesini onararak çevresine destek yapılar ekleyen Sinan, bu sayede Ayasofya'nın bugüne kadar sağlam kalmasını sağladı.

Eski eserlerin yanında bulunan ve onların görüntüsünü bozan yapıların yıkılmasıyla ilgili çalışmalar yapan Sinan, Zeyrek Camii ve Rumeli Hisarı civarındaki bazı yapıları yıktırdı. Ayrıca su yolları, İstanbul'un cadde genişlikleri ve lağım sistemleriyle de ilgilendi.

İmparatorluğun birçok kentinde eserler veren Sinan, mimarlıkta elde ettiği başarıları üç büyük külliye ile ifade etti.

1548'de tamamladığı Şehzade Camisi'ni çıraklık, 1557'de bitirdiği Süleymaniye'yi kalfalık, 1575'te ibadete açılan Selimiye'yi ise ustalık eseri olarak değerlendirdi.

Yaptığı camiler, külliyeler ve köprülerle İstanbul'un siluetini belirleyen Sinan, İstanbul'da 36 cami, 22 mescit, 18 mektep ve medrese, 4 darülkurra ve kütüphane ile 12 hamam inşa etti.

İstanbul'da yer alan Sinan eserleri arasında Ahi Çelebi Camisi, Cihangir Camisi, Çavuşbaşı Camisi, Defterdar Ebul Fazl Camisi, Draman Camisi, Emir Buhari Camisi, Atik Valide Camisi, Ferruh Kethuda Camisi, Gazi Ahmet Paşa Camisi, Kazasker Abdurrahman Çelebi Camisi, Hacı Evhad Camisi, Hadım İbrahim Paşa Camisi, Haseki Sultan Camisi, Hoca Hüsrev Ramazan Efendi Camisi, Hürrem Çavuş Camisi, Kapıağası Mahmud Ağa Camisi, Kasım Paşa Camisi, Kılıç Ali Paşa Camisi, Merkez Efendi Camisi, Mihrimah Sultan Camisi (Edirnekapı), Mihrimah Sultan Camisi (Üsküdar), Molla Çelebi Camisi, Muhyiddin Çelebi Camisi, Nişancı Camisi, Odabaşı Camisi, Piyale Paşa Camisi, Rüstem Paşa Camisi, Sinan Paşa Camisi, Sokullu Mehmet Paşa Camisi, Süleymaniye Camisi, Şah Sultan Camisi, Şehzade Camisi, Şemsi Paşa Camisi, Turşucuzade Hüseyin Çelebi Camisi, Zal Mahmud Paşa Camisi bulunuyor.

Sinan'ın diğer eserleri arasında Abdi Subaşı Mescidi, Arpacıbaşı (Hayrettin Çelebi) Mescidi, Beyceğiz Mescidi, Çilingirler (Ruznameci Abdi Çelebi) Mescidi, Defterdar Mahmud Efendi Mescidi, Duhanizade Mescidi, Hacegizade Mescidi, Hacı Hamza Mescidi, Hacı Hasan Mescidi, Hacı Paşa Mescidi, İbrahim Paşa Zevcesi Mescidi, İlyaszade Mescidi, Kasap Hacı İvaz Mescidi, Meşeli Mescidi, Münzevir Karcı Süleyman Subaşı Mescidi, Pazarbaşı Mescidi, Saray Ağası (Davut Ağa) Mescidi, Sarraf (Savak) Mescidi, Sırmakeş Mescidi, Süleyman Subaşı (Kirazlı) Mescidi, Şeyh Ferhat Mescidi, Üçbaş Mescidi yer almaktadır.

Ayrıca Sinan'ın İstanbul'da gerçekleştirdiği Abdüsselam Medresesi, Atik Valide Medresesi, Hacegizade Medresesi, Hacı Evhad Mektebi, Hafız Mustafa Çelebi Mektebi (Taş Mektep), Haseki Hürrem Sultan Medresesi, İbrahim Paşa Medresesi, Kapıağası Cafer Ağa (Soğuk Kuyu) Medresesi, Kapıağası Mahmud Ağa Mektebi, Kılıç Ali Paşa Medresesi, Mihrimah Sultan Medresesi (Üsküdar), Mihrimah Sultan Mektebi (Üsküdar), Mihrimah Sultan Medresesi (Edirnekapı), Nişancı Mehmed Bey Medresesi, Sokullu Mehmed Paşa Medresesi, Süleymaniye Medresesi, Şehzade Medresesi, Şehzade Mektebi gibi eğitim yapıları da bulunmaktadır.

Sinan tarafından inşa edilen türbeler arasında Ayas Paşa Türbesi, Barbaros Hayreddin Paşa Türbesi, Büyük Piyale Kasım Paşa Türbesi, Gazi Ahmed Paşa Türbesi, Hacı Paşa Türbesi, Haseki Hürrem Sultan Türbesi, Kanuni Sultan Süleyman Türbesi, Kılıç Ali Paşa Türbesi, Merkez Efendi Türbesi, Rüstem Paşa Türbesi, Siyavuş Paşa Türbesi, Sokullu Mehmet Paşa Türbesi, Sultan Selim Türbesi, Şehzadeler Türbesi, Zal Mahmut Paşa Türbesi yer alıyor.

Hüsrev Kethüda Darülkurrası, Merkez Efendi Kitaplığı, Müfdi Sadi Çelebi Darülkurrası, Sokullu Mehmed Paşa Kitaplığı gibi eğitim ve kültür yapıları da Sinan'ın İstanbul'a kazandırdığı önemli eserler arasında bulunuyor.

Ağa Hamamı, Ayakapı Hamamı, Fındıklı Hamamları, Hacı Evhad Hamamı, Haseki Hürrem Sultan Hamamı, Hüsrev Kethüda Hamamı, Kılıç Ali Paşa Hamamı, Lütfi Paşa Hamamı, Merkez Efendi Hamamı, Mihrimah Sultan Hamamı, Valide Sultan Hamamı, Yakup Ağa Hamamı, Yeşil Direk Hamamı gibi hamamlar da Mimar Sinan'ın imzasını taşıyan yapılar arasında.