Sigortasız Çalışma Davalarında Zaman Aşımı ve Haklar

Sigortasız Çalışma Davası Ne Kadar Sürede Açılmalıdır?

2 Ağustos 1999'da bir firmada çalışmaya başladım. Ancak sigorta girişim 21 Eylül 1999'da yapıldı. EYT'den faydalanamıyorum ve şimdi hizmet tespit davası açmayı düşünüyorum. Daha önce bir yayında, "aynı işyerinde ilk işe giriş yapılmışsa zaman aşımı yoktur" dediğinizi duydum. Bu doğru mu? Muhasebe departmanında çalışıyordum ve işe giriş belgelerini ben hazırlıyordum. O döneme ait 4 aylık bordroları Beşiktaş SSK'ya ben teslim ettim. Bu durumu mahkemeye sunsak işe yarar mı? Beraber çalıştığım 2-3 kişiyi de şahit gösterebilirim. (Ömer D.)

1998 ve 1999 yıllarında sigortasız çalıştım, 2000'de sigortalı oldum. Sigortasız çalıştığım dönemde aynı işyerinde çalışan ve şahit olacak arkadaşlarım var. O dönemde bir arkadaşımız ciddi bir kaza geçirdi ve o da sigortasızdı. Bu bilgilerle sigorta başlangıcımı öne çekebilir miyim? (Fatma A.)

Sigortasız çalışma, geçmişe kıyasla azalsa da hala yaygın bir sorun. Geçmişte sigortasız çalıştırılanlar, mağduriyetlerini gidermek için çeşitli yollar arıyorlar.

Kanuna göre, sigortasız çalıştırılan veya primleri eksik yatırılanlar, çalışmanın sona erdiği yılı takip eden yılbaşından itibaren 5 yıl içinde hizmet tespit davası açmak zorundalar. Bu süre içinde dava açılmazsa dava hakkı düşer.

Yargıtay, çalışan lehine yorum ilkesini uyguluyor. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin (Esas No: 2018/334, Karar No: 2019/1181) 2019 tarihli kararı, işçi lehine yorum ilkesini genişletirken, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun verdiği son kararlarda içtihat değişikliğine gidildi. 21. Hukuk Dairesinin kararı, 17 Ocak – 5 Kasım 2002 arasında sigortalı çalıştığı işyerinin, 1 Ekim 1998 – 16 Ocak 2002 arasında sigortasız çalıştırıldığını iddia eden işçi tarafından 2014'te açılan dava ile ilgiliydi. Bölge adliye mahkemesi, 5 yıllık sürenin 2007'de sona erdiği gerekçesiyle işçiyi haksız bulurken, Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, sigortasız çalıştığı işyerinde sonradan sigortalı olan işçi için sürenin işlemeyeceği yönünde karar verdi.

Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (20 Ocak 2022 tarihli Esas No: 2019/(21) 10 -766, Karar No: 2022/31, 8 Mart 2024 tarihli Esas No: 2022/10-1250, Karar No: 2023/172, 24 Nisan 2024 tarihli Esas No: 2023/10-1064, Karar No: 2024/196) son yıllarda verdiği kararlarda içtihat değişikliğine gitti. 24 Nisan 2024 tarihli karar, EYT düzenlemesinden faydalanamayan birçok kişinin kafasındaki soruları yanıtlıyor.

Söz konusu karardaki dosyaya göre, işçi 1 Eylül 1999'da başlamasına rağmen sigorta girişi 1 Kasım 2000'de yapılmış, 16 Ocak 2004'e kadar çalışmış ve 29 Kasım 2018'de dava açmıştı. İş mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi işçiyi haklı bulsa da, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, sürenin 2007'de sona erdiği gerekçesiyle kararı bozdu.

İş mahkemesi önceki kararında direndi ve dosya Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna geldi. Genel Kurul, işçi lehine yorum ilkesinin kanundaki açık düzenlemeye uymadığını belirtti. Süre, kesintisiz çalışmaların sona erdiği yılın sonundan itibaren başlatılmalıydı. İşçi, 2009 sonuna kadar dava açmalıydı ve süre dolduğu için hak düşürücü sürenin geçtiği ifade edildi.

Her iki okuyucumuz da, sigortasız çalışıp sonradan sigortalanmışlarsa, kesintisiz çalışma süresinin bitiminden itibaren 5 yıl içinde dava açmamışlarsa, artık dava açma haklarını kaybetmişlerdir. En son çalıştıkları tarihten itibaren 5 yıllık süre dolmamışsa dava açabilirler. Dava açtıklarında kendileriyle birlikte çalışan ve SGK'ya bildirilen kişileri tanık gösterebilirler.

İşçi Ücretinin SGK’ya Eksik Bildirildiği Durumları Nasıl Kanıtlar?

Çalıştığım işyerinde, ücretimin bir kısmı elden ödendiği için haklı fesih yaparak ayrıldım. SGK bildirimi için 10 gün bekledim. Arkadaşım dava açmak istedi ama parası içeride kaldığı için zorla imzaladı. Gelir İdaresi Başkanlığına durumu bildirdim ve fesih yazımla işten ayrıldım. Elden maaş ödendiğine dair delilleri bakanlıklara sundum. İş yargıya taşınacak. Elimi güçlendirecek ne yapabilirim? (İsmi saklı)

Ücretin SGK’ya eksik bildirilmesi, düşük emekli aylıklarına neden oluyor. SGK, emekli aylığını prime esas kazanç üzerinden hesaplıyor ve bu düşükse, aylık bağlama oranının yüksek olması da fayda etmiyor.

Ücreti eksik bildirilenler, bunu gerekçe gösterip iş sözleşmesini feshettiklerinde kıdem tazminatı alabilirler. Gerçek ücretleri tespit edildiğinde, tazminat gerçek ücret üzerinden hesaplanır. Haklı fesih yapmak doğru bir adımdır.

Kanıtlarınız mahkemede haklılığınızı gösterecektir. İşverenle sorun yaşamamış diğer çalışanları tanık gösterebilirsiniz.

Elden ödeme ile ilgili belgeleri ve yazışmaları mahkemeye sunmak üzere saklamak gereklidir.

Yüzde 55 Engelli Kişinin GSS Primini Devlet Karşılar mı?

Otuz yaşında %55 zihinsel engelli bir yeğenim var. Babası Emekli Sandığına tabi memur olarak çalışıyor. Yeğenimin velayeti babasında. Geçen yıl gelir testi yapıldı ve babasının geliri sebebiyle reddedildi. Çalışamayan engelli birinin GSS priminin devlet tarafından ödenmemesi olağan dışı geliyor. Bu konuda ne yapılabilir? (Ali C.)

Çocuklar, anne ve babaları üzerinden 18 yaşına kadar genel sağlık sigortasından yararlanabilir. Ortaöğrenimde 20, yükseköğrenimde 25 yaş sınırı uygulanır. Yaş sınırını dolduran çocuklar çalışmıyorsa GSS tescili yapılır ve primlerini kendileri öderler. 2026 için aylık 1.981,80 TL GSS primi ödenmelidir. Ödeme gücü olmayanların primi devletçe karşılanır, ancak gelir testinde hane içi gelire bakılır. Engelli çocuklar için de bu kural geçerlidir. Aile geliri dikkate alınmaksızın GSS priminin devlet tarafından karşılanması, sosyal devlet olmanın gereğidir.

Ana Haber Bülteni - 19 Şubat 2026 (Çocuklar Nasıl Silaha Dönüştürülüyor?)

Sultanahmet'te ilk iftar heyecanı. İstanbul başsavcısı belli oldu. Erdoğan yeni bakanları kabul etti. Terörsüz Türkiye nasıl ilerleyecek? İnfazda nasıl değişiklikler olacak? Çocuklar nasıl silaha dönüştürülüyor? Örgüt çocukları nasıl tuzağa çekiyor? Ana Haber Bülteni'ni Faruk Aksoy sundu.