Türk İş Dünyasından Kritik Uyarı: Avrupa'nın Yeni Kararı Tehlike Yaratabilir!

Avrupa Birliği'nin (AB) yaklaşan zirvesinde, Made in Europe (Avrupa'da Üretildi) etiketi altında değerlendirilecek kritik sektörler belirlenecek.

Bu kapsamda, otomotiv, beyaz eşya ve elektronik gibi sektörler teşvik edilecek. Türkiye, 1996'dan bu yana Gümrük Birliği sayesinde Avrupa'nın üretim merkezlerinden biri haline geldi. Ancak, Türkiye'nin Made in Europe kapsamının dışında kalma olasılığı, hem Türk hem de Avrupalı şirketler için ciddi sıkıntılar yaratabilir.

Son 23 yılda Türkiye'ye yapılan 270 milyar dolarlık uluslararası yatırımın %70'i Avrupa'dan geliyor. Türkiye'nin Avrupa'ya gerçekleştirdiği ihracatın üçte ikisi ise Avrupa kökenli yatırımlar tarafından yapılıyor. Türk iş dünyası, Türkiye'nin Made in Europe etiketi dışında bırakılmasının öncelikle Avrupa'yı olumsuz etkileyeceği konusunda uyarıda bulundu.

Made in Europe etiketi, bir ürünün büyük ölçüde Avrupa'da üretildiğini gösteren bir sistemdir. Ürünlerin en az %70'inin Avrupa'da üretilmiş olması gerekiyor. Bu etikete sahip ürünler, Avrupa'da vergi avantajları, teşvikler ve kamu ihalelerinde öncelik gibi desteklerden faydalanabilecek. Avrupa'nın üretim ve teknoloji liderliğini sürdürmek, yerli üretimi artırarak Çin'e olan bağımlılığı azaltmak, Avrupa içi tedarik zincirini güçlendirmek, döngüsel ekonomi, dijital dönüşüm ve sürdürülebilir üretimi desteklemek; Made in Europe'un temel hedefleri arasında yer alıyor.

MART AYINDA SEKTÖRLER BELİRLENECEK

Made in Europe çalışmaları sürerken, AB içinde tam bir uzlaşmaya varılmış değil. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Belçika'daki toplantılarında, mart ayında yapılacak AB Zirvesi'nde, ulusal hükümetlerin tercihli muamele uygulayacağı sektörlerin belirlenmesini kararlaştırdı. Fransa, bugüne kadar Made in EU konusunda, AB’nin zor durumdaki sektörleri kamu fonları aktararak korunmasını savunuyordu.

Almanya ise sektörlerin kendi rekabet güçleriyle küresel pazarda yer alması gerektiği görüşünde. Ancak iki lider, Belçika buluşmasında, özellikle tehdit altındaki hassas sektörlerin korunması gerektiği konusunda aynı fikirde olduklarını açıkladı.

Estonya, Finlandiya, Letonya, Litvanya, Hollanda ve İsveç, Made in EU girişimine karşı çıkarken, Avrupa etiketi tercihlerinin yatırımları korumaktan ziyade AB'den uzaklaştıracağı endişesini dile getiriyorlar.

SEKTÖREL ÖNEMLER

Türkiye, Gümrük Birliği sayesinde AB'nin üretim ve tedarik merkezi haline geldi. Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verilerine göre, Türk otomotiv sektörü AB'nin araç ithalatında ikinci sırada, araç ihracatında ise üçüncü sırada. Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği (TÜRKBESD) verilerine göre, beyaz eşya sektörü Avrupa'nın bir numaralı üreticisi konumunda. Bu üretimin %75'i ihraç ediliyor. Sektörün ihracat yaptığı ülke sayısı 150'yi aşarken, Almanya ve İtalya gibi üretim üslerini geride bırakmış durumda. Euromonitor verilerine göre ise, Türkiye, dünya üretiminin yarısını gerçekleştiren Çin'den sonra ikinci sırada.

İKİ TARAF DA ZARAR GÖRÜR

Makro bakış açısıyla, Türkiye'nin toplam ihracatında AB'nin payı 2025 sonunda %42.8'e ulaşacak. Ancak bu ihracatın büyük bir kısmı Türkiye'deki Avrupalı firmalar tarafından yapılıyor. Türkiye'nin Made in Europe sürecinden dışlanması, hem Türk hem de AB firmalarını olumsuz etkileyecek. İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) Başkanı Ayhan Zeytinoğlu, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in, Türkiye'nin ihracatının %62'sinin doğrudan yabancı yatırımlar tarafından gerçekleştirildiği sözlerine atıfta bulunarak bu durumu şöyle özetledi: “Türkiye'nin ihracatının %42’si AB’ye gidiyor derken, bu ihracatın 2/3’ünün Türkiye’de yatırımı olan Avrupalı fabrikalardan gittiğini de vurgulamakta fayda var. Yani Türkiye’de üretilen ve Avrupa’ya ihraç edilen ürünler zaten Avrupa yatırımlarının üretimi. Türkiye’nin Made in Europe’dan dışlanması, sadece Türk üreticilerin değil, Avrupalı şirketlerin de cezalandırılması demektir. Ulaştırmaya uygulanan kotalar veya Türkiye’nin AB STA’larının dışında bırakılması gibi konularda Türk sanayisinin mağdur edilmesi, aslında Türkiye’nin Avrupa pazarındaki konumunu önemseyen Avrupalı yatırımcıların mağdur edilmesi anlamına geliyor.”

%70'İ AVRUPA KÖKENLİ

İKV Genel Sekreteri Doç. Dr. Çiğdem Nas, son 23 yılda Türkiye'ye gelen yaklaşık 270 milyar dolarlık uluslararası yatırımın %70'inin Avrupa kökenli olduğunu belirterek, “AB’nin tedarik zincirlerini çeşitlendirme ve özellikle Çin’e alternatif üretme stratejisinde Hindistan’ı yeni bir tedarik merkezi olarak konumlandırdığı söylenebilir” uyarısında bulundu.

DIŞLANMANIN RİSKLERİ

- Otomotiv ihracatı: AB, özellikle elektrikli araçlarda batarya, elektronik, yazılım dahil %70 yerlilik şartı getirmeyi hedefliyor. Bu şart, AB içinde üretilen batarya hücresi ve paketlemesini kapsıyor. Türkiye’deki otomotiv fabrikalarının büyük kısmı AB’ye ihracata dayanıyor; dışlanma durumunda üretimde ciddi düşüş olabilir.

- Beyaz eşya ihracatı: Türkiye, dünya üretiminin yarısını gerçekleştiren Çin'in ardından ikinci sırada. Made in Europe etiketinden dışlanma halinde Türk ürünlerinin rekabet gücü azalabilir.

- AB’deki kamu ihaleleri: Made in Europe etiketli ürünlere kamu alımlarında öncelik tanınacak. Türkiye dışlanırsa, AB’nin kamu ihalelerinde enerji, altyapı, ulaşım gibi sektörler de kayıp yaşayabilir...

Türkiye’siz Made in Europe AB şirketlerini cezalandırır

TÜRKİYE'DEKİ ÜRETİM DÂHİL EDİLMELİ

İKV Başkanı Ayhan Zeytinoğlu, dünya ekonomisindeki korumacılık trendini AB'nin de takip ettiğini belirterek, henüz tasarım aşamasında bulunan Made in Europe kriterleri ile ilgili 'Endüstriyel Hızlandırıcı Yasası' taslağının açıklanmadığına dikkat çekti. Zeytinoğlu, “AB’nin kendi endüstrisini desteklemek, dışa olan bağımlılığı azaltmak ve kritik sektörlerde rekabetçiliği artırmak için getirmeyi hedeflediği bu gibi önlemler, dünyadaki korumacılığı dikkate aldığımızda anlaşılır. Burada Türkiye açısından kritik olan, Made in Europe tanımına Türkiye’deki üretimin de dahil edilmesidir. Gümrük Birliği, Türk sanayisini Avrupa ekonomisinin önemli bir unsuru haline getirdi. AB, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasını getiren Yeşil Mutabakatı nasıl ‘Avrupa’ yeşil mutabakatı olarak tanımlıyor ve Türkiye’nin de bu sürece uyumunu bekliyorsa Türkiye de AB’nin ortağı ve aday ülke olarak bu tanımın bir parçası olmalı. Ayrıca yerel içerik tanımının nasıl belirleneceği, üretimdeki girdi ürünlerin ithal olması durumunda nasıl bir yol izleneceği gibi hususlar da açığa kavuşturulmalı” diye konuştu.

AVRUPA VE TÜRKİYE İÇİN STRATEJİK BİR GEREKLİLİK

Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) Başkanı Cengiz Eroldu, Made in EU yaklaşımının Otomotiv Paketi'nde emisyon azaltım hedeflerinin, küçük elektrikli araç üretimi ve satışı, kurumsal araç filolarının yenilenmesi gibi birçok teşvik alanında ön koşul olarak vurgulanmasından endişeli olduklarını söyledi.

Avrupa Komisyonu’nun, AB otomobil pazarının %60, hafif ticari araç pazarının %90'ını oluşturan kurumsal araçlar için sıfır veya düşük emisyonlu, ‘AB’de üretilmiş’ araçlara yönelik özel mali teşvikler planladığını hatırlatan Eroldu, şu bilgiyi verdi: “AB’de üretilmiş tanımı kritik. Komisyon tarafından ‘AB’de üretilmiş’ tanımı ilk aşamada otomotiv sanayisini etkileyecek gibi görünmekle birlikte ilerleyen süreçte tüm sektörlere de yansıyacak. Ülkemizin yatırım ortamı ile mevcut yatırımlar açısından büyük risk teşkil eden bu tanıma Türkiye’nin de dahil edilmesi, ülkemiz ekonomisi açısından hayati önem taşıyor. Türkiye, Gümrük Birliği ortağı statüsü gereği, Made in EU uygulamalarında Avrupa Birliği ile eşit şekilde değerlendirilmeli. Türkiye ve Avrupa otomotiv sanayilerinin rekabetçiliğini koruyabilmeleri için Türkiye’nin bu tanıma dahil edilmesi stratejik bir gereklilik.”